Βοτσαλωτά της Χίου

IMG279

PHOTO BY M.H. – CHIOS – HAGIOS MHNAS

IMG275

PHOTO BY M.H. – CHIOS – HAGIOS MHNAS

IMG274

PHOTO BY M.H. – CHIOS – HAGIOS MHNAS

IMG273

PHOTO BY M.H. – CHIOS – HAGIOS MHNAS

IMG271

PHOTO BY M.H. CHIOS HAGIOS MHNAS

IMG270

PHOTO BY M.H. – CHIOS – HAGIOS MHNAS

IMG265

PHOTO BY M.H. – CHIOS – HAGIOS MHNAS

ΒΟΤΣΑΛΟΤΑ (ΒΟΤΣΑΛΩΤΑ)

(Κείμενο απο το Internet: kpe-chiou.chi.sch.gr/docs/kampos/votsalota.doc‎)

Τα βοτσαλωτά δάπεδα τα συναντάμε στην Ελλάδα με τη σημερινή τους μορφή την ίδια εποχή που μπαίνουν οι βάσεις της νεοελληνικής αστικής αρχιτεκτονικής, σε τόπους όπου συναντιούνται (π.χ. Βέροια, Χίο κ.α.).

Έλληνες έμποροι και λόγιοι, κινούμενοι σ’ Ανατολή και Δύση, από τα τέλη του ΙΖ΄ ως τον ΙΘ΄ αιώνα.   Βοτσαλωτά συναντούμε την ίδια περίοδο σε όλη τη μεσογειακή λεκάνη με θέματα αυστηρά, γεωμετρικά, διακοσμητικά, φυτικά (ανάλογες οι αυλές της Ρόδου. Χίου και Λίνδου).  Στα μεσαιωνικά χωριά της Λιγουρίας βρίσκουμε τέτοια βοτσαλωτά δάπεδα στα κεντρικά τους κτήρια, ακόμα και σε δρόμους. Πολύ πιθανό και στα μεσαιωνικά χωριά της Χίου να είχαμε δάπεδα στο κεντρικό τουλάχιστο κτήριο (διοικητικό πύργο), αφού γνωρίζουμε ότι και οι διαστάσεις ακόμα στέλνονταν από τη μητρόπολη της Γένοβα.

Θέμα Βοτσαλωτών

Μπορεί η ιδέα και ο τρόπος της κατασκευής να μεταφέρονται εύκολα, δε συμβαίνει όμως το ίδιο και με το θέμα. Το θέμα έχει σχέση με τη νοοτροπία του εντολοδότη, με την καλλιέργεια, την τάξη που ανήκει και γενικά τις τοπικές αντιλήψεις για τη διακόσμηση και την τέχνη.

Έτσι εξηγείται και η διαφορά της θεματογραφίας ανάμεσα στις Χιώτικες και τις Σπετσιώτικες αυλές, αφού και στη μια και στην άλλη περίπτωση οι μάστοροι ήταν Χιώτες. Στη Χίο, τη Ρόδο και τη Μυτιλήνη π.χ., τα θέματα σχεδόν πάντοτε είναι διακοσμητικά (φυτικά, γεωμετρικά), ενώ στις Σπέτσες είναι απλά παραστατικά, τα ίδια μ’ αυτά που χρησιμοποιούν και στα κεντήματα, τα ξυλόγλυπτα κ.α., όπως το κυπαρίσσι, το καράβι, το φίδι, τα εργαλεία της δουλειάς κ.α.

Για τις Χιώτικες αυλές οι μάστορες έπαιρναν τα θέματα από τα πιάτα (φαγιανς, πιάτα διακοσμητικά ή σερβίτσια καθημερινής χρήσης, φερμένα από την Αυστρία, Βόρεια Ιταλία κ.α.). Τα θέματα είχανε δηλαδή επίδραση από τη δυτική τέχνη, όπως όλα τα διακοσμητικά θέματα την περίοδο μετά το 1827.

Η σύνθεση των θεμάτων αυτών έπεφτε κυρίως στους τοπικούς μαστόρους, που προέρχονταν από δύο κυρίως χωριά της Χίου, τα Θυμιανά και το Νεχώρι. Στις συνθέσεις οι μαστόροι χρησιμοποιούσαν θέματα κλασικά, όπως διάφορους τύπους μαιάνδρων , τη βυζαντινή κληματίδα, τα κατοικίδια ζώα, το κυπαρίσσι και το δικέφαλο αετό, μόνο που στα τελευταία αυτά δεν έδιναν ποτέ συμβολική σημασία. Μελετώντας βοτσαλωτές αυλές στην περιοχή της Γένουας διαπιστώνουμε ομοιότητες με αυτές της Χίου.

Γενικά χαρακτηριστικά- μορφολογία

Λιλαδωτά στη Χίο συναντούμε στον Κάμπο, τη Χώρα, το Βροντάδο και τα Καρδάμυλα (αστικά κέντρα), σε όλες τις αυλές των εκκλησιών, των μεγάλων σπιτιών και στις αυλές των δημόσιων κτιρίων (σχολεία, βιβλιοθήκη Κοραή), όπου το βοτσαλωτό επεκτείνεται και στο πεζοδρόμιο, ενώ στα μεγάλα χωριά μόνο στις αυλές των μεγαλύτερων εκκλησιών και των μοναστηριών. Οι περισσότερες αυλές, που σώζονται σήμερα χρονολογούνται από το 1881 και μετά.

Η παλαιότερη χρονολογία που έχουμε είναι της αυλής στο κτήμα του Ν. Πλατή στον Κάμπο (1856). Ο σεισμός του 1881 κατέστρεψε μαζί με τα σπίτια και τα λιλαδωτά ή διατάραξε τόσο τον οργανισμό τους που άρχισαν σιγά σιγά να ξηλώνουν. Οι χιώτικες αυλές μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες, στις προ και στις μετά το 1881.

Τα χαρακτηριστικά των αυλών πριν το 1881 είναι η απλότητα, το πηγαίο, η χρησιμοποίηση μεγαλύτερου βοτσάλου 7-9 cm και υπερισχύει το μαύρο συγκριτικά με τις αυλές τις μετά το 1881. Τα θέματα είναι χυμώδη, ζωντανά, φυτικά , μεγαλόσχημα και γεωμετρικά, ποτέ συμβολικά, περισσότερο από ποτέ κοντά στο μπαρόκ. Πολλές φορές σε μέρη που είναι κοντά σ’ ακρογιαλιές με μαύρα βότσαλα έχουμε θέματα άσπρα σε μαύρο φόντο αντί για μαύρα σε άσπρο φόντο που τα συνντάμε μετά το 1881 και που καταλήγουν γύρω στο 1955 να είναι τα θέματα λεπτά μαύρα περιγράμματα πάνω σε άσπρο φόντο (αυλή στο κτήμα του Αργέντη στον Κάμπο). Μετά το 1881 έχουμε μεγάλες επιφάνειες καλοστρωμένου λιλαδωτού, με βότσαλα μικρότερα από πριν, θέματα περισσότερο αυστηρά και ψυχρά, γραμμικά ή φυτικά σχηματοποιημένα, συνθέσεις οργανωμένες.

Θέματα Βοτσαλωτών

Τα θέματα χωρίζονται σε κατηγορίες:

  1. Κληματίδα: Είναι το χαρακτηριστικότερο θέμα της χιώτικης αυλής και δεν συναντιέται πουθενά αλλού. Υπάρχει ένας βασικός κορμός σε σχήμα S που επαναλαμβάνεται. Μέσα στο χώρο που αφήνουν οι βραχίονες του S, τοποθετούνται ποικίλα στρογγυλά θέματα (πυροστρόβιλοι, μαργαρίτες κ.α.) που μόνα τους χωρίς τον κορμό, και σε μεγαλύτερες διαστάσεις τα συναντούμε ξανά στην αυλή ως δηλωτικά «στάσης».
  2. Γραμμικά: Σ’ αυτή τη κατηγορία κατατάσσουμε τα θέματα που χρησισιμοποιούνται για να ορθογωνίζεται ο χώρος. Επαναλαμβάνονται: καράβολας, μαίανδρος, δίσκος, ίσιες γραμμές, κλαδάκια, κλειδί κ.α.
  3. Κυκλικά. Λέγονται τα θέματα, στα οποία μαργαρίτες, κύκλοι, ακτίνες κ.α. σε μικρές ή μεγάλες διαστάσεις 1-6 m για να δηλώσουν «στάση».
  4. Συμπληρωματικά. Λέμε τα θέματα που χρησιμοποιούνται για την κάλυψη περιθωριακών χώρων. Τετραγωνίδια, σταυροί, ρόμβοι, ψαροκόκκαλα κ.α. με γραμμική κατεύθυνση, οι δύο άξονές τους έχουν σταθερή ή εναλασσόμενη κατεύθυνση.
  5. Γωνιακά. Τα φυτικά θέματα που χρησιμοποιούνται στις γωνίες των ορθογωνισμένων χώρων.
  6. Ζώα: Στις χιώτικες αυλές σπάνια χρησιμοποιούνται θέματα παρμένα από τον κόσμο των ζώων και όταν τα συναντάμε αναφέρονται σε κατοικίδια .
    1. Γλάστρες: απλές ή σύνθετες, λαϊκότροπες ή σχηματοποιημένες.
  7. Ποικίλα: Είναι τα θέματα που δεν εντάσσονται στις παραπάνω κατηγορίες. Καλύπτουν αδόκιμους χώρους ή και όλη την επιφάνεια της αυλής (κυρίως όταν είναι μικρή). Τέτοια θέματα, συνήθως πολύπλοκα, χαράσσονται την ώρα της κατασκευής και το αισθητικό αποτέλεσμα εξαρτάται από την καλή στιγμή του καλλιτέχνη και είναι ανεπανάληπτα.

Οργάνωση του χώρου-σύνθεση των θεμάτων

Το σπουδαιότερο χαρακτηριστικό των βοτσαλωτών της Χίου είναι η σύνθεση των σχεδίων. Η μετάβαση από το δημόσιο στον ιερό χώρο της εκκλησίας, στον ιδιωτικό λη στο χώρο ενός δημόσιου κτηρίου, έχει τη δική της διαδικασία. Επιτυγχάνεται δηλαδή μια σοφή διαφοροποίηση μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού χώρου. Ξέρουν, προτού μπει κανείς π.χ. στο σπίτι, ότι πρέπει να προετοιμαστεί κάνοντας ορισμένα βήματα και στις περιπτώσεις που ο χώρος δεν είναι αρκετός ή κατάλληλος, τότε δημιουργούνται προϋποθέσεις προετοιμασίας με ελισσόμενους μικρούς διαδρόμους, «φίλτρα» πρασίνου κ.α.

Μια ανάλογη τάση διακρίνουμε και στην αρχιτεκτονική του Κάμπου στη διαδικασία μετάβασης από τον ανοιχτό δημόσιο στον κλειστό ιδιωτικό, που εκδηλώνεται με τον διαχωριστικό τοίχο, τη θέση της πόρτας με το ρόπτρο, το πράσινο και το βοτσαλωτό. Το βοτσαλωτό οργανώνει το χώρο της αυλής και μορφώνει την κίνηση του επισκέπτη με την παρεμβολή στάσεων. Πάντοτε αμέσως μετά την είσοδο, σ’ όλες τις αυλές, βλέπουμε τη χρονολογία κατασκευής και όταν πρόκειται για αυλή σπιτιού τα αρχικά του ιδιοκτήτη (πληροφόρηση).

Στις ιδιωτικές αυλές μετά την πληροφόρηση συναντάμε ένα μεγάλο κύκλο (μεγάλη στάση) και μετά δύο ή τρεις μικρότερους κύκλους (μικρότερες στάσεις) απ’ όπου φαίνονται πια οι κατευθύνσεις  προς το σπίτι, την είσοδο υπηρεσίας και το περιβόλι. Ο επισκέπτης δηλαδή, κάνει μια στάση (στο μεγάλο κύκλο) και αφού διαλέξει την κατεύθυνση κάνει πάλι μια στάση, αλλά μικρότερη (στο μικρότερο κύκλο). Στη σκάλα, ακτίνες γύρω από το πλατύσκαλο συγκεντρώνουν τον επισκέπτη ή τον αποκεντρώνουν όταν κατεβαίνει. Στη κατεύθυνση προς το περιβόλι, αμέσως μετά το μικρό κύκλο, μια συνεχής μπορντούρα (χαρακτηριστικό και απαραίτητο θέμα στις αυλές του Κάμπου) που τελειώνει μπροστά στην είσοδο του περιβολιού μορφώνει την κίνηση ως το τέλος της διαδρομής.

Στην αυλή των Αγίων Αναργύρων, στα Θυμιανά έχουμε διαφορετική διαδικασία. Συναντάμε βέβαια αμέσως τη χρονολογία 1906 (πληροφόρηση), μετά όμως συναντάμε την μπορντούρα (κίνηση) και στο τέλος της , μπροστά σε κάθε είσοδο του ναού, δύο κύκλους (στάσεις), αλλά μόνο διακοσμητικά θέματα, κλαδιά γλάστρες κ.α. Τα υπόλοιπα τμήματα της αυλής συμπληρώνονται με ουδέτερα θέματα (ρόμβοι, τετραγωνίδια, ψαροκόκαλα, οριζόντιες και κάθετες γραμμές, σταυροί κ.α.)

Στις αυλές των εκκλησιών τα ουδέτερα θέματα είναι: σταυροί, δίσκοι προσφορών και άλλα σχετικά. Σε μικρές αυλές, απλούστερων κτηρίων (αποθηκών, σταύλων) τα θέματα δεν επεμβαίνουν ιδιαίτερα στο χώρο. Επειδή, συνήθως, οι αυλές της Χίου έχουν μεγάλες διαστάσεις και το χρησιμοποιούμενο κονίαμα στεγνώνει γρήγορα, τα θέματα πρέπει να είναι έτοιμα και στη σύνθεση να λαμβάνονται υπ’ όψη τα δένδρα, τα μόνιμα καθίσματα, το πηγάδι, έτσι που να δημιουργούν ένα μελετημένο και διακριτικό χώρο, τέτοιας ποιότητας, «που μέσα σ’ αυτόν θα ήθελε κανείς σε ορισμένες στιγμές της ζωής του να σταθμεύσει για πάντα. Οι συνθέσεις κλείνουν με ορθογώνια, που το περίγραμμα τους γίνεται από μαιάνδρους, γραμμές ή επιμηκυμένα κλαδιά.

Οι μαστόροι

Μαστόρους είχαμε στη Χίο κυρίως από τα Θυμιανά και το Νεχώρι, κοντινά χωριά στη Χώρα και τον Κάμπο. Βεβαίως την τέχνη του βοτσαλωτού γνώριζαν τεχνίτες ή ερασιτέχνες και από άλλα χωριά, όπως π.χ. στο Βροντάδο. Οι μαστόροι ήτανε και γλύπτες, αρχιτέκτονες , ζωγράφοι , χτίστες και εργολάβοι μαζί.

ΟΙ ΒΟΤΣΑΛΩΤΕΣ ΑΥΛΕΣ

Οι αυλές και τα μονοπάτια είναι συνήθως στρωμένα με τετράγωνες πέτρινες πλάκες κόκκινες και κίτρινες που σχηματίζουν διάφορα μοτίβα.

Όμως με μεγαλύτερη συχνότητα χρησιμοποιούνται χαλικάκια (λιλαδάκια) άσπρα και μαύρα, σχήματος οβάλ ή στρογγυλού, κανονικού μεγέθους τοποθετημένα σε σχήμα γεωμετρικών ή άλλων μοτίβων και με τα δυο αυτά αντιθετικά χρώματα σχηματίζονται υπέροχες συνθέσεις. Τα βότσαλα αυτά προέρχονται από την παραλία Μαύρα Βόλια της Χίου και τα λευκά συνήθως από της Αγιάς Φωτιάς.

Μέθοδος επίστρωσης

Η επιφάνεια που πρόκειται να επιστρωθεί διαιρείται σε ορθογώνια ή τετράγωνα τμήματα με τη βοήθεια περιγραμμάτων με χαλικάκια. Σήμερα καλύπτεται με μπετόν, παλιότερα με ασβεστόλασπη και χρησιμοποιούσαν χοντρή άμμο με πετραδάκια, ένα μίγμα που ονομάζεται ασβεστοτσάιλο. Το αφήνουν να ξεραθεί ,σε χρονικό διάστημα μιας ημέρας για κάθε πόντο πάχους. Από πάνω απλώνεται ένα μίγμα ασβεστόλασπης από μπρουσελάνα και άμμο, το χαμούρι. Από τη στιγμή που θα ξεραθεί (σε δυο ώρες)κάθε φορά ένα τετραγωνικό μέτρο καλουπώνεται με ξύλα.

Το σχέδιο ζωγραφίζεται στις πραγματικές του διαστάσεις σε χοντρό χαρτί, το σχέδιο σε μαύρο και το φόντο σε λευκό. Στη συνέχεια κόβεται και τοποθετείται σε φύλλο από κασσίτερο ή ψευδάργυρο και τοποθετείται στη επιφάνεια του μίγματος. Το φόντο τώρα γεμίζεται με λευκά χαλικάκια, έπειτα βγάζουν τα μεταλλικά περιγράμματα και το υπόλοιπο τμήμα της επιφάνειας καλύπτεται με μαύρο χαλίκι.

Οι πιο κοινές φόρμες διακόσμησης είναι οι μεγάλοι κύκλοι με τις μαύρες ακτίνες , νατουραλιστικά σχέδια με ζώα ,πουλιά, πλοία ή άλλα μοτίβα.

ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙΤΕ ΓΙΑ ΤΑ ΒΟΤΑΛΩΤΑ ΤΗΣ ΧΙΟΥ ΣΤΟ:

26 Μάρτιος, 2011

Οι Βοτσαλωτές Αυλές της Χίου και η Διαχείριση του Χώρου

Οι Βοτσαλωτές Αυλές της Χίου, είναι γνωστές λόγω του μεγέθους τους, την ποιότητα των βοτσάλων και των σχεδίων, στην Ελλάδα και στο Μεσογειακό χώρο, παρόλο που είναι “κρυμένες” πίσω από ψηλούς μανδρότοιχους.

Της Μαρίας Ξύδα

http://www.greekarchitects.gr/gr

About Kalimera! - Gia Sena!

General Issues (photos, history, culture, relegion)
This entry was posted in ΓΛΥΠΤΙΚΗ and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s